ԳԵՏԱՇԵՆԻ, ՄԱՐՏՈՒՆԱՇԵՆԻ ԵՎ ՇԱՀՈՒՄՅԱՆԻ ՈՒ ՀԱԴՐՈՒԹԻ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԲՆԱԿԱՎԱՅՐԵՐԻ ԱՊԱԲՌՆԱԶԱՎԹՈՒՄԸ ՀՐԱՏԱՊ ԱՌԱՋՆԱՀԵՐԹՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑ Է

Հայ ազգաբնակչության դեմ Ադրբեջանական ԽՍՀ ահաբեկչական ու բռնատեղահանության անթաքույց քաղաքականության հերթական դրսևորումներից էր «Կոլցո» օպերացիան, որն իրականացվեց մի քանի փուլերով և ԽՍՀՄ ԶՈՒ և ՆԳՆ Ներքին զորքերի առանձին ստորաբաժանումների ու սպառազինության և տեխնիկայի միջոցով: Այդ փուլերը, մեր կարծիքով, հետևյալն են.

Առաջին. 1991 թ. ապրիլի 30 — մայիսի 8 — Հյուսիսային Արցախի Գետաշեն և Մարտունաշեն գյուղերի ավերումը և շուրջ 3,5 հազար հայ բնակչության բռնի տեղահանությունը:

Երկրորդ. 1991 թ. մայիսի 13-18 — Հադրութի շրջանի ծայրամասային գյուղերի և Շուշիի շրջանի Բերդաձորի ենթաշրջանի հայկական բնակավայրերի բռնատեղահանությունը և ավերումը: Զուգահեռաբար հարձակման են ենթարկվել նաև Հայաստանի սահմանամերձ շրջանները (Ոսկեպար և այլն):

Երրորդ. 1991 թ. հուլիսի 6-օգոստոսի 19 — Շահումյանի շրջանի մի շարք բնակավայրերի (Էրքեջ/Այրքաջ/, Բուզլուխ/Սառցուտ/, Մանաշիդ/Մնաշեն/) հայաթափումը և Մարտակերտի շրջանի Հաթերք ու Վերին Հոռաթաղ գյուղերում ծավալված իրադարձությունները: Վերջին երկու բնակավայրերը բռնատեղահանությունից փրկվեցին Մոսկվայում կատարված պետական հեղաշրջման ձախողման ու հետադիմական ուժերի պարտության շնորհիվ[1]:

1991 թ. ամառային ռազմարշավի այդ դեպքերը մեր նորագույն պատմության մռայլ, իսկ առանձին դեպքերում, ինքնապաշտպանության հերոսական դրվագներով՝ ուսանելի էջերից են: Բռնազավթված հայկական բնակավայրերի ազատման և հայ փախստականների վերադարձի հարցերի բոլոր հնարավոր միջոցներով բարձրացումը պահանջված է:


[1] Հարությունյան Մ., Արցախյան շարժման  պատմագրության հիմնահարցերը, մաս II,  Շուշի, «Կաճառ» գիտական կենտրոնի հրատարակչություն, 2020:

12
Պատասխան թողնել